Richard Strauss (1864–1949), viyolonsel ve piyano için tek sonatı Fa majör op. 6'nın ilk versiyonunu 1881 baharında besteledi. Bölümleri 5 Mart, 12 Mart ve 5 Mayıs 1881 tarihli ilk yazımdan kendi eliyle temiz bir kopya çıkardı; bunun amacı muhtemelen, aralarında "Sonat" da olan altı kategoride en iyi bestenin ödüllendirileceği yeni çello eserleri yarışmasına katılmaktı. Yarışmayı, aralarında Niels Gade, Carl Reinecke ve Julius von Bernuth gibi dönemin önde gelen besteci ve şeflerinin bulunduğu bir "Komite" düzenliyordu. Strauss bu yarışmaya katıldığını, babasına 22 Ocak 1886 tarihli mektubunda geriye dönük olarak doğruladı: "Çello sonatının ilk hâline gelince, o zamanki jüriyle tümüyle hemfikirim; ben de onu ödüllendirmezdim."

Jürinin Haziran 1882'deki kararından birkaç ay önce, sonat 6 Şubat 1882'de Münih'te bir yardım konserinde, ithaf edilen Hanuš Wihan (1855–1920; o sırada Münih Saray Orkestrası solo çellisti) ve Strauss'un kısa süre önce Piyano Sonatı op. 5'i adadığı piyanist Joseph Giehrl tarafından seslendirildi. Seyirci ve eleştirmenlerin beğenisine karşın Strauss besteyi önce bir kenara koydu ve tam belirlenemeyen bir tarihte köklü bir gözden geçirmeye karar verdi. Yarışmada ödül alamaması, çevresinden gelen eleştirel itirazlar ve genç Strauss'un artan özeleştirisi buna katkıda bulunmuş olmalı. İlk bölümü — özellikle piyano yazımı ve armoni bakımından — derin bir revizyona uğrattı, sonraki iki bölümü ise yeni bestelerle değiştirdi. Yeni versiyonun otografı korunmadığından, gözden geçirilen ya da yeniden bestelenen bölümlerin bitiş tarihleri bilinmez; ilk biyografı Max Steinitzer'e göre Strauss ikinci versiyonu 1882/83 sonbahar ve kışında kâğıda döktü.

Strauss bu ikinci versiyonu en geç 1883 yaz başında Münihli yayınevi Joseph Aibl'a sunmuş olmalı; çünkü 11 Temmuz'da babasına eserin kabulünden duyduğu sevinci bildirdi. Sonat aynı yılın Ekim başında basıldı. Bu ilk baskı, burada edite edilen ikinci versiyonun ana kaynağıdır. Müzik basınındaki tepki oldukça ölçülüydü: "Bestecinin hâlâ çok genç olduğu söyleniyor; öyleyse sonatının bu kadar çok 'kafadan' müzikal öğe içermesi şaşırtıcı, oysa gençlik besteleri genellikle belirgin düşünsellikten kaçınır."

Yayımlanmasından iki aydan biraz fazla sonra, 8 Aralık 1883'te yeni versiyon Nürnberg'de Wihan ve piyanist Hildegard von Königsthal ile prömiyer yaptı ve olumlu karşılandı. Ama sonatın asıl atılımı ancak bestecinin 1883/84 kışında Leipzig, Dresden ve Berlin'e yaptığı uzun yolculukta, kendisinin katılımıyla geldi. Strauss, çello sonatının Dresden ve Berlin'de birçok kez çalınmasını sağladı ve üç kez piyano partisini kendisi üstlendi. Başarı, ailesine mektuplarına bakılırsa, ezici oldu. 19 Aralık'ta Dresden'de çellist Ferdinand Böckmann ile seslendirmenin ardından şöyle yazdı: "Sonatım olağanüstü beğenildi, muazzam alkışlandı, her yandan tebrik edildim ve herkes tek bir görüşteydi. Onu çok güzel çalan Böckmann candan mutluydu, sonat çok hoşuna gitti."

Ne var ki 1880'lerin sonundan itibaren Wagner-Liszt okulunun etkisiyle klasik-romantik sonat biçiminden senfonik şiir ve müzik dramı gibi yeni türlere yönelmesiyle, Strauss'un bu esere yönelik özeleştirisi de arttı. 31 Mart 1890'da Leipzig'de Liszt Derneği'nin bir konserinde çello sonatının seslendirilmesinin ardından: "Bana çok tuhaf gelen, artık kendinin de inanmadığı bir parçayı ciddiyetle insanlara çalmaktı." Yine de, Keman Sonatı op. 18'in yanında Çello Sonatı, bestecinin yaşamı boyunca kaleminden çıkan en popüler oda müziği eseriydi.

Üslupça sonat, Romantik gelenekten gelişini yadsıyamaz. İfade gücü, atılım ve ritmik keskinleşmede belirgin kişisel çizgilere karşın, tema oluşturma ve işlemede Mendelssohn ile Schumann'ın etkileri yadsınamaz. Kendi bir scherzo bölümünden vazgeçilmesi, finalin daha başından ana temaya egemen olan scherzo öğeleriyle dolmasına yol açar.

Peter Jost — G. Henle Verlag (Münih, Sonbahar 2020)