Op. 76'nın altı yaylı dörtlüsü — sözde Erdődy Dörtlüleri — yaşlılık eserleridir. Joseph Haydn son tam dörtlü serisini bestelediğinde 65 yaşındaydı. İngiliz müzik bilgini Charles Burney, 19 Ağustos 1799'da ona hayranlıkla yazdı: "Yeni dörtlülerinizi (opera 76) iyi seslendirilirken dinleme büyük zevkini yaşadım […] ve çalgı müziğinden hiç bu kadar haz almamıştım: buluş, ateş, iyi beğeni ve yeni etkilerle dolular; çoktan bu kadar çok ve iyi yazmış yüce bir dehanın değil de, ateşinden hiç harcamamış, son derece işlenmiş yeteneklerden birinin ürünü gibiler." (Joseph Haydn. Gesammelte Briefe und Aufzeichnungen, yay. haz. Dénes Bartha, Kassel 1965, No. 232.)

Serinin oluşum koşulları hakkında şaşırtıcı derecede az şey bilinir. Varsayılan besteleme tarihi 1797, ancak birkaç tanıklıktan çıkarılabilir. Haydn'la dost İsveçli diplomat F. S. Silverstolpe, 14 Haziran 1797'de Viyana'dan bildirdi: "Birkaç gün önce yine Haydn'daydım […]. Bu vesileyle piyanoda bana, bir Kont Erdődi'nin kendisine 100 dukaya ısmarladığı ve ancak belli bir yıl geçtikten sonra basılabilecek keman dörtlüleri çaldı. Bunlar ustacanın ötesinde ve yeni düşüncelerle dolu." (C.-G. Stellan Mörner, Johan Wikmanson und die Brüder Silverstolpe, Stockholm 1952, s. 318.) Buna göre Haydn dörtlülerini, Yaratılış'a zaman bakımından yakın bir dönemde sipariş eseri olarak yazdı ve konuğuna çalarken belki hâlâ çalışmanın ortasındaydı. Esterházy sekreteri J. C. Rosenbaum'un bir günlük notuna göre, üç ay sonra yeni dörtlülerden bazıları (ya da yalnızca sözde İmparator Dörtlüsü mü?) Eisenstadt'ta seslendirildi.

Ismarlayan ve ithaf edilen, dallı budaklı bir soylu ailenin genç kolundan gelen Kont Joseph Erdődy (1754–1824), Macar saray başşansölyesiydi. Pressburg ve Viyana'da oturuyor ve bir oda müziği topluluğu besliyordu. Otograf partisyonlar herhalde Eylül 1797'de kararlaştırılan ücret karşılığında ona teslim edildi; bugün kayıptırlar.

Dörtlüler geniş etkiyi ancak, ısmarlayana ayrılmış özel kullanım süresinin dolmasından sonra Haydn'ın bizzat başlattığı iki ilk baskının yayımıyla kazandı. 1799/1800'de, her biri iki teslimat hâlinde, Viyana'da Artaria'da ve Londra'da Longman, Clementi & Co.'da çıktılar. Her iki baskıda (ve tüm sonraki basımlarda) aynı olan dörtlü sırası, herhalde oluşum sırasıdır da.

"Beşliler Dörtlüsü" (Quintenquartett, "op. 76 No. 2"), "İmparator Dörtlüsü" (Kaiserquartett, "op. 76 No. 3") ve "The Sunrise" (Gündoğumu, "op. 76 No. 4") lakaplarının ne Haydn'la ne de çağdaşlarıyla ilgisi vardır; ancak 19. yüzyılın sonunda yaygınlaştılar.

Op. 76'daki kaynak durumu özgün metnin yeniden kurulmasına ancak sınırlı ölçüde olanak verir (bkz. cildin sonundaki Açıklamalar). Temelde Haydn Bütün Eserler Baskısı cildi yatar (Joseph Haydn Werke, yay. haz. Köln'deki Joseph Haydn-Institut, Reihe XII, Band 6, Münih, G. Henle Verlag 2003; önsöz ve Eleştirel Rapor'la). Haydn'ın elinden yalnızca "Op. 76 No. 3"ün 2. bölümü için tamamlanmamış bir taslak vardır. Üç dörtlü için Haydn'ın kişisel nota kopyacısı Johann Elßler'in istinsahları bugüne ulaşmıştır; bunlar bestecinin notasyon alışkanlıklarını ve anlatım işaretlerini görece sadık verir. Bunun ötesinde edisyon yalnızca ilk baskılara dayanabilir. Bu baskılar yetkilendirilmiş parti setlerine dayansa da, yayıncılar ya da gravürcüler kendi başlarına değişiklikler ve uyarlamalar yaptılar; nitekim Artaria baskısına çok sayıda anlatım işareti eklendi.

Dörtlülerin otantik nota metni görece az icra talimatı içerir; dinamik ve artikülasyona ilişkin birçok ayrıntı, o dönemin icra pratiği geleneklerine göre kendiliğinden anlaşılır sayılıyor ya da icracılara bırakılıyordu. Nitekim Haydn dinamik işaretlerini oldukça tutumlu kullanır; bölüm başlarında ancak dinamik normdan (ki bunun ölçülü bir forte olduğu varsayılabilir) saptığında notalanır. Bir bölümün ilerleyişinde de Haydn dinamikte çoğu kez ipuçlarıyla yetinir.

Süslemelerin notasyonu her zaman tutarlı değildir; bu yüzden icrada koşut yerlere dikkat edilmelidir. "Op. 76 No. 1"in 4. bölümündeki triller (T. 59, 62 vb.) T. 5 ve 11'de notalandığı gibi ön- ve sonbağlarla donatılmalıdır. "Op. 76 No. 2"nin 1. bölümündeki (T. 96, 97) sözde Haydn süslemesinin icrası, T. 95'teki yazıya dökülmüş biçimden çıkar. "Op. 76 No. 2"nin 1. bölümünde (T. 44) çarpma, önceki notalara uygun çalınmalıdır.

Menüetlerin temposu eldeki dörtlülerde baştan sona çok hızlıdır. Triolar bu tempoyu sürdürmeli ve kesintisiz bağlanmalıdır. Bu doğrudan geçiş, "Op. 76 No. 2" ve "No. 4"ün sonraki basımlarında notasyonun bozulmasıyla kaldırıldı. Yalnızca istisnaen, "Op. 76 No. 1"de olduğu gibi, müzikal doku Trio için daha yavaş bir tempoyu düşündürebilir.

Bergisch Gladbach, Yaz 2003 — Horst Walter